Aleksander J. Wieczorkowski: W grobie Gombrowicza przewracanie

Tytułowego zabiegu dokonał  Bronisław Wildstein w niedzielnym, internetowym wydaniu „Rzeczypospolitej”. Udowodnił mianowicie dlaczego musimy wielbić Witolda Gombrowicza? Bo wielkim polskim patriotą był! Bo rozpierała go duma, że jest Polakiem i nie może się od narodu oderwać!

Odkrycia owego, na przekór  „kołtunom” dokonał za pomocą spreparowanego, wyrwanego z kontekstu cytatu z pierwszego tomu „Dziennika” (część pierwsza, 1953, czwartek). Dokonując owego zabiegu Wildstein zapewne miał nadzieję, iż nikt po trzytomowy „Dziennik” nie chwyci i całego tekstu, z którego wyrwał cytat - nie przeczyta. Nie mnie mniemać lub nie mniemać, co mniemał Wildstein. Potrafię natomiast czytać i wyczytałem, że Gombrowicz uczestniczył w „herbatce w pewnym argentyńskim domu, gdzie mój znajomy, Polak  zaczął mówić o Polsce – i znów, naturalni, wyjechał na stół Mickiewicz, Kościuszko, wraz z królem Sobieskim i bitwa pod Wiedniem (…)” itd., itp.

Gombrowicz poczuł niesmak i zawstydzenie: „Pomyślałem, że licytacja z innymi narodami na geniuszy i bohaterów, na zasługi i zdobycze kulturalne, jest właśnie wysoce niezręczna pod względem taktyki propagandowej - gdyż z naszym półfrancuskim Szopenem i niezupełnie rdzennym Kopernikiem nie możemy wytrzymać konkurencji włoskiej, francuskiej, niemieckiej, angielskiej, rosyjskiej; więc ten punkt widzenia skazuje nas właśnie na podrzędność”.

W pierwszej chwili Gombrowicz poczuł się spętany tradycyjnym poczuciem patriotyzmu, który „będzie zawsze pilnował godności narodu” (to właśnie zacytował Wildstein!). Poczucie przyzwoitości jednak zwyciężyło i Gombrowicz zakwestionował w istocie wszystko, co jego poprzednik „patriotycznie” powiedział! „Nie jesteśmy (mówiłem) bezpośrednimi spadkobiercami ani wielkości przeszłej ani małości – ani rozumu, ani głupoty – ani cnoty, ani grzechu – i każdy za siebie tylko jest odpowiedzialny, każdy jest sobą.” (Podkr. moje – AJW).

Bronisławowi Wildsteinowi i jemu podobnym piewcom wielkości narodu ojczystego, manifestującym swój patriotyzm głównie czczeniem rocznic narodowych klęsk przez recytowanie słów wielkich i składanie wieńców (w otoczeniu uzbrojonych mięśniaków z BOR) dedukuję celną konkluzję Gombrowicza:

„Ale dopiero na samym końcu mojej filipiki, znalazłem myśl, która wydała mi się – w atmosferze owej mętnej improwizacji - najcelniejsza. A mianowicie, że nic własnego nie może człowiekowi imponować; jeżeli więc imponuje nam wielkość nasza lub nasza przeszłość, to dowód, że one w krew nam nie weszły”.

P.S.

Skoro już tkwię  w „Dzienniku” - fragment z trzeciego tomu (30.X.66) „IM MĄDRZEJ, TYM GŁUPIEJ”:

„Cóż, obrońcy kultury polskiej? A co się tyczy samejże, że się tak wyrazić, świńskości, to znałem pewnego Polaka, który zapadał w długie rozmyślania. Po czym, ocknąwszy się, mówił: - Świnia świni tyłek ślini – Co masz na myśli? – zapytałem w końcu. Odpowiedział: - Myślę o Polakach”.

I to się, Panie Witoldzie, zmieniło. Wyszliśmy w większości z IV RP. Tak nadal można myśleć  ale nie o wszystkich, tylko o niektórych!

Aleksander J. Wieczorkowski