Andrzej Lubowski: Jaki pożytek z ekonomistów

Ronald Reagan, który kierował się bardziej instynktem niż wiedzą  podręcznikową, powiedział kiedyś, że ekonomiści to ludzie którzy widząc, że coś działa w praktyce, dumają nad tym, czy to by się aby sprawdziło w teorii. 

Gdy czterdzieści lat temu pojawił się Nobel z ekonomii, od początku budził kontrowersje.  Zdaniem jednych - ekonomia nie jest „wystarczająco naukowa”, zdaniem innych jej wkład w „postęp ludzkości” nie zasługuje na prestiż związany z Noblem. Z czasem doszły obawy, że ponieważ w ciągu pierwszych piętnastu lat wszyscy wybitni ekonomiści albo dostali nagrodę albo zmarli, to mocno się przerzedziła pula wielkich i zaczęto sięgać po drugi garnitur. Wielu ekonomistów podziela ten sentyment. Nagrody za rok 2009 sentyment ten spotęgują. Zwłaszcza nazwisko Elinor Ostrom (na zdjęciu) niewiele mówi większości ekonomistom. Gdyby nie to, że nagrodę przyznają Skandynawowie, wątpliwe, aby pani Ostrom znalazła się nawet w gronie poważnych pretendentów. Jest bardziej politologiem niż ekonomistą, a Nobla dostała za badania nad administrowaniem wspólnym dobrem, jakim jest środowisko. Kandydaturę Williamsona rozważano już wcześniej. Profesor szkoły biznesu w Berkeley, absolwent szkoły biznesu w Stanford, Williamson zajmował się przez wiele lat analizą zarządzania i „granicami firm”.Jeśli coś łączy tę dwójkę to koncentracja wysiłków badawczych na kwestiach z pogranicza ekonomii i polityki. 

Pierwsze Noble z ekonomii, w 1969, powędrowały do ekonometryków (Ragnar Frisch, Jan Tinbergen), których prace były beznamiętne, techniczne, wysoce zmatematyzowane. Paul Samuelson, laureat Nobla w 1970 roku, pragnął zbliżyć ekonomię do fizyki.  Nagrody w ostatnich latach są, sądzę, wyrazem rozczarowania przydatnością eleganckich modeli matematycznych dla opisu zachowań ludzkich, którymi tak często rządzą emocje, a nie czysty racjonalizm.  W końcu to wiara w cudowne algorytmy dołożyła swą cegiełkę do kryzysu finansowego, jakiego owoce będą nam się odbijać czkawką jeszcze przez długie lata. 

Ely Devon, nieżyjący profesor London School of Economics, powiedział kiedyś: „Gdyby ekonomiści chcieli studiować konia, nie wyszli by na dwór aby go obejrzeć. Siedzieli by w swych pracowniach i mówili do siebie: co bym zrobił, gdybym był koniem?” 

Gdy upadł komunizm, i skończyła się wielka rywalizacja ideologiczna i militarna,  ekonomiści zyskali więcej wpływu na kształtowanie polityki rozwoju. Ale nie przełożyło się to na triumf ekonomii.  Z nielicznymi wyjątkami kraje które dostosowały się do recept wypisanych w krajach bogatych radziły sobie w ostatniej dekadzie gorzej niż w poprzedniej. Największe sukcesy mają na swym koncie kraje, gdzie idee zachodnich doradców przegrały z pomysłami lokalnych pragmatyków. Wygląda na to, że dylemat w gospodarce światowej sprowadza się do tego, że podczas gdy rynki się globalizują, instytucje niezbędne dla efektywnego funkcjonowania gospodarki – prawne, polityczne, i społeczne, pozostają w większości lokalne i często  zaściankowe. Zaś recepta na chroniczne choroby ludzkości wciąż umyka ekonomii i ekonomistom. 

Andrzej Lubowski