Bogdan Miś: Alik Nie-Do-Zdarcia

Bardzo lubię Alika Wieczorkowskiego. Znamy się już kilkadziesiąt lat; dokładnie – ponad czterdzieści, poznałem go zaś (czego zapewne nie pamięta) w marcu 1968 w knajpie SDP na Foksal, gdzie w pewnym takim stanie nieważkości klął zachwycająco soczyście i wytwornie na „kawalerów Mieciowych”, czyli antysemickich zwolenników ówcześnie rwącego się do władzy generała Moczara. Bo Alik jest właśnie taki: soczysty, dosadny, obrazowy, niekiedy nawet brutalny w swojej świetnej prozie – a jednocześnie wytworny i nieskończenie elegancki; wygląda to na sprzeczność samą w sobie, ale tak właśnie w jego wypadku jest: on tak ma, po prostu.

Może zresztą tak mają wszyscy ludzie z pewnej sfery? Gdybym miał Alika określić bliżej, zaryzykowałbym definicję następującą (nieoryginalną zresztą; tak właśnie przedstawiła przed laty jednego z moich dawnych przyjaciół francuskiemu politykowi w Paryżu pewna aktualnie z nim, tzn. z przyjacielem, współżyjąca dama): oto człowiek, który ma w mózgu niesamowite mnóstwo zupełnie nikomu niepotrzebnych wiadomości…

To właśnie charakteryzuję całą wspomnianą sferę; od siebie dodałbym jeszcze to, że na pierwszy rzut oka widać, iż już pięć pokoleń temu przodkowie tych ludzi jedli nożem i widelcem; więcej: czytywali dla przyjemności Woltera - często w oryginale -  i słuchali Lully’ego. I nawet ubrani w worek czy szmaty z łagra wyglądali jak we fraku. Ta sfera – to po prostu inteligencja. Rodowa inteligencja, żeby formalnie strawestować znaną lokucję autoprezentacji Jamesa Bonda.

Więc nie dziwię się, że w ciągu długiego życia twórczego Alik tracił pracę zdaje się około piętnastu razy: tacy ludzie na ogół drażnią „facetów z dolnej półki”, jak słusznie – choć z nieuprawnioną zupełnie wyższością – nazwał niedawno swoich przeciwników politycznych pewien pseudointeligent, który nawet wbity we frak wyglądałby jak w worku.

Wracajmy jednak do naszych baranów (skąd to powiedzenie, kiciusiu?). Z upływem lat lubię Alika i jego pisanie coraz bardziej. Już teksty Wieczorkowskiego, publikowane pod długo nierozszyfrowanym – nawet dla przyjaciół – pseudonimem Sylwester Thim w „Przeglądzie Technicznym” za czasów świetności tego pisma, budziły moją żywą zazdrość i zdumienie: skąd się wziął jegomość, wiedzący tak dużo i potrafiący tę wiedzę sprzedać takim językiem i w dodatku tak złośliwie?

Dziś mam na półce najnowszą książkę Alika (napisałem początkowo: ostatnią; ale skreślam to słowo w oczekiwaniu na kolejną!). Przedziwną książkę „Widziane z fosy”; przedziwną, bowiem jest to z lekka tylko zredagowany zapis blogu Wieczorkowskiego, prowadzonego przez kilkanaście miesięcy na witrynie firmowej Polskiego Radia. No i otóż blog – zbiór codziennych czy cotygodniowych osobistych notatek – powinien w zasadzie mieć strukturę mozaikową, bez wyróżnionego początku, rozwinięcia i końca; a tu – wręcz przeciwnie! Konstrukcja książki jest precyzyjna i konsekwentna – tak, jakby autor zaczynając przed laty pisanie przewidywał dokładnie nieuniknioną puentę…

„Widziane z fosy” to książka przy tym zabawna, złośliwa i erudycyjna. Jeden przykład smakowitej informacji: pewno – podobnie jak ja – sądzicie, że stosowany z upodobaniem przez naszych katoprawicowych polityków gest kładzenia przy ślubowaniach ręki na sercu, to durne małpowanie obyczaju amerykańskiego? Otóż tak; ale rzecz ma swoją głębszą treść: jest to mianowicie gest, zastrzeżony dla… mistrzów masonerii, a w USA wszedł w powszechne użycie dlatego właśnie, że wśród Ojców Założycieli Stanów wolnomularze odgrywali rolę dość zasadniczą…

Posłanka Sobecka w masońskim geście z dłonią na bujnym biuście… Sam smak. Po lekturze książki Alika będę na tę scenę czekał w rozbawionym napięciu…

Ale nie o anegdoty tu chodzi; w każdym razie nie przede wszystkim, choć od przednich opowiastek i rejestracji barwnych obyczajów w książce gęsto. W gruncie rzeczy ta niewielka książka, to nie tylko opowieść o naszej współczesności, ale też ważny i głęboki traktat o miłości do zwierząt i ludzi – oraz o przemijaniu. O przemijaniu psa; i człowieka. O nieuniknionym znikaniu z życia. Smutny? Zapewne – tak, ale i optymistyczny.

Znów mnie Alik zaskoczył. Pozornie chaotyczne notatki starszego pana ze spacerów ze schorowanym psem w brudnej fosie na warszawskiej Starówce, gdzie spotyka się codziennie dosłownie kilka tych samych osób. I – jakież bogactwo głębokich obserwacji obyczajowych, kulturowych i politycznych! Jakie to delikatne i subtelne w rysunku! Jakim wspaniałym językiem to napisane! A przy tym – dziw nad dziwy: nikt nie może mieć wątpliwości, jakie Alik ma poglądy obyczajowo-polityczne; ale też żaden z przedstawicieli opcji przeciwnej nie ma prawa czuć się urażony czy obrażony.

Cóż: AJW to dziennikarz. Rasowy, wspaniały dziennikarz z wymierającego już dzisiaj szlachetnego gatunku mistrzów. Nie dziwię się, że pewnego dnia jego blog zniknął z witryny Polskiego Radia. Uzasadniono to „zmianą koncepcji redakcyjnej”. Faktycznie, do koncepcji wychowanków pewnej uczelenki z Pomorza Wieczorkowski nijak nie pasuje.

A ja coraz bardziej lubię Alika.

Bogdan Miś