Dmitrij Trenin: Rosyjski elementarz

Europa i Azja są ze sobą porównywalne jedynie geograficznie. Europa - to jedna cywilizacyjna rodzina, Azja - to terytorium, na którym znalazło swoje miejsce kilka różnych tego rodzaju familii. Poza geograficznymi granicami Azji nie ma niczego wspolnego, całościowego. Most między Europą i Azją został już dawno temu zbudowany i znajduje się w Bosforze. Temat Rosji, jako pomostu między tymi dwoma kontynentami czas już zamknąć.

Europa ze swojej natury składa się jakby z dwóch części. Tworzą ją dwie chrześcijańskie tradycje: zachodnia i wschodnia, a także tradycja judaizmu. Rosja bez wątpienia należy do rodziny europejskiej. Leży ona jednak nie tyle między Europą i Azją, ile między Europą Zachodnią i Ameryką Północną. Ale i Ameryka to jedynie część Światowej Europy.

Dziś, kiedy mówimy się o Europie, to najczęściej chodzi o Unię Europejską. Decydujące dla niej nie są jednak granice terytorialne, (które mogą się zmieniać), ale normy i wartości, które legły u jej podstaw. Pod względem geograficznym dzisiejsza UE to oczywiście jeszcze nie cała Europa.

Dotyczy to Rosji, która jest Europą już nawet nie starą, ale wręcz starożytną. Dziś potrzebuje ona fundamentalnej, gruntownej modernizacji. I w tym kontekście Unię Europejską należy uznać za najważniejszy zewnętrzny czynnik, resurs takiej modernizacji. Już sama logika rozwoju wymaga więc, aby Rosja postawiła zadania związane z modernizacją w samym centrum swojej polityki zagranicznej.

Dokonujące się dziś w Rosji procesy transformacji bynajmniej nie idą jednak w kierunku jaki wyznacza unijna Europa. Mówiąc inaczej, jeśli Europa to UE, a Zachód to summa pewnych instytucji i wartości, to można stwierdzić, iż Rosja się westernizuje, ale nie europeizuje.

Unia Europejska skupia się obecnie na problemach integracji - hierarchicznej i horyzontalnej. W tej sytuacji stosunki z Federacją Rosyjską znajdują się na peryferiach agendy UE. Jeśli jednak w przyszłości Unia zechce stać się samodzielnym graczem strategicznym, to będzie to możliwe tylko jeśli Rosja - w takiej, czy innej formie – będzie w tym uczestniczyć. Bo to właśnie Rosja może dodać UE strategicznej głębi.

I na koniec. Dzisiejsza Zjednoczona Europa mogła powstać bo udało się w sposób pozytywny rozwiązać problem niemiecki. Jeśli tak, to kształt i pozycja Europy przyszłości zależeć będzie od tego, jak rozwiązany zostanie problem relacji UE - FR, to jest - patrząc na to ze strony europejskiej - kwestia „rosyjska". Taki jest elementarz.