Paweł Wimmer: Elektroniczny atrament

Pięć i pół wieku temu niejaki Johannes Gensfleich, znany lepiej pod nazwiskiem Gutenberg – niech wiecznie trwa pamięć o tym wielkim Niemcu – położył podwaliny pod współczesną cywilizację, tworząc pierwsze przemysłowe wydawnictwo książkowe w Europie i stając się prawdziwym akceleratorem opartego na wiedzy postępu. To właśnie w dużej mierze dzięki niemu ludzki rozum „wybił się na niepodległość”, choć do dzisiaj jeszcze nie zdołał wyplenić do końca tyranii ciemnoty i zabobonu.

Po kilkuset latach epokowe osiągnięcia Gutenberga dożywają swoich dni i w ciągu najbliższych kilkunastu, najdalej kilkudziesięciu lat odejdą w zapomnienie, zastąpione przez doskonalsze techniki upowszechniania piśmiennictwa. Porządnemu inteligentowi, rządzonemu przez ewoluujący od setek lat, przekazywany z pokolenia na pokolenie „kulturowy genom”, mającemu na swoich półkach setki, a niekiedy i tysiące tradycyjnych książek, taka wizja może się wydać horrendalna, ale taka jest prawda – postęp techniczny, związany przede wszystkim z cyfrowymi technikami zapisywania i upowszechniania wiedzy, osiągnął tu masę krytyczną i wkraczamy właśnie w okres jednej z najważniejszych rewolucji cywilizacyjnych. Tą rewolucją jest elektroniczny atrament.

Komputerami osobistymi posługujemy się od ponad ćwierć wieku, na ekranach czytamy codziennie dziesiątki, jeśli nie setki dokumentów, ale ciągle jeszcze nie zdołaliśmy upowszechnić w wystarczającej mierze czytania elektronicznych wersji książek, choć rynek ebooków już dziś jest mierzony w miliardach dolarów, a dostępna w Internecie oferta sięga setek tysięcy tytułów. Jednak prawdziwy przełom nadszedł z chwilą pojawienia się wyspecjalizowanych czytników książek elektronicznych korzystających z nowoczesnej technologii E Ink. Ta powstała w 2007 roku technologia, wykorzystywana w tej chwili przez niemal wszystkie liczące się na rynku czytniki, pozwoliła wreszcie przybliżyć do siebie tradycyjny papier i elektroniczny wyświetlacz, likwidując barierę, jaką jest dyskomfort długiego czytania na ekranie komputera.

Najbardziej znanym przykładem elektronicznego czytnika ebooków jest opracowany w 2007 roku przez internetową księgarnię Amazon czytnik Kindle, dla którego dostępnych jest już ok. 200 tysięcy tytułów. E Ink wdrożono także w Sony Reader, w pierwszych miesiącach 2009 roku na rynku pojawi się eSlick – wszystkie te urządzenia kosztują w granicach 250-400 dolarów. Jest jeszcze kilka innych, a można się spodziewać, że w następnych latach rynek zostanie wprost zalany ofertą coraz tańszych i doskonalszych technicznie urządzeń – zapewne coraz częściej produkowanych przez azjatyckich wytwórców.

Wyjaśnijmy teraz, dlaczego czytniki takie zrewolucjonizują w następnych latach rynek książki i całkowicie odmienią sposób, w jaki korzystamy z dorobku światowego piśmiennictwa - jestem przekonany, że za pięć lat co drugi, co trzeci czytelnik Studia Opinii będzie korzystać z takiego urządzenia, a za dziesięć lat prawie wszyscy.

Najlepiej wymienić zalety e-książki w punktach.

Nieskończone nakłady e-książek. Elektroniczne wersje książek nigdy się nie wyczerpują, zatem nigdy nie spotkamy się z adnotacją „nakład wyczerpany” czy „out of print”. Co najwyżej pojawi się nowa wersja publikacji.

Niska cena. Książka w wersji elektronicznej nie jest obciążona rozmaitymi materialnymi i niematerialnymi składnikami ceny (np. koszt papieru czy dystrybucji – swoją drogą, oszczędzimy mnóstwo papieru, a więc ebook jest przyjazny środowisku), zatem cena ta będzie znacznie niższa niż w wypadku książki papierowej, a zatem dostępniejsza dla czytelnika. Co więcej, w kalkulacji ceny detalicznej będzie można rozkładać stałe koszty wydania na znacznie większy „nakład” niż w tradycyjnym modelu.

Dostępność. Książka elektroniczna będzie dostępna na całym świecie w minutę po ukazaniu się jej w dowolnym wydawnictwie – amerykańskim, włoskim czy japońskim. Oferta „księgarniana” nie będzie ograniczona do fizycznie dostępnych tytułów, jak i takich, które dopiero trzeba będzie – po dodatkowych kosztach – zamówić u księgarza, a potem długo na nie czekać.

Łatwość pobrania. Czytniki ebooków są coraz częściej wyposażane w szybkie łącza bezprzewodowe, zatem kupienie i pobranie tytułu będzie możliwe z dowolnego miejsca na świecie, choćby w czasie podróży.

Łatwość znalezienia. Wyszukiwarka ebooków pozwoli odszukać, według rozmaitych kryteriów (autor, tytuł, treść, wydawca), każdą publikację dostępną w jakiejkolwiek księgarni internetowej na świecie.

Łatwość odszukania treści. Jeśli kiedykolwiek próbowałeś odnaleźć jakąś informację w książce, a nie pamiętasz nawet jej tytułu, docenisz wyszukiwarkę, która po wpisaniu wyrazu kluczowego błyskawicznie wyświetli dokładne miejsce wystąpienia tego wyrazu, nawet gdy masz w czytniku dziesiątki tytułów.

Wielkość oferty. W ciągu następnych lat i dziesięcioleci zostanie zdigitalizowane (przeniesione do postaci cyfrowej) wszelkie zachowane i tworzone na bieżąco piśmiennictwo, dzięki czemu nie będziesz musiał odwiedzać bibliotek i czytelni – Biblię Gutenberga czy kroniki Kadłubka ściągniesz do czytnika równie łatwo jak najnowszą powieść Clancy’ego.

Multimedia. Zarówno w książce papierowej, jak i w czytniku możesz obejrzeć ilustracje – ale tylko w czytniku zobaczysz klipy wideo czy animacje pokazujące na przykład przebieg kampanii wojskowej, rozwój płodu czy zmiany pochodnej funkcji matematycznej. Jak bardzo wzbogaca to przekaz, zwłaszcza w publikacjach edukacyjnych, nie trzeba nikogo przekonywać.

Biblioteka w garści. Nośniki danych w czytnikach ebooków potrafią pomieścić setki, a nawet tysiące tytułów – całą potrzebną bibliotekę, na przykład kanon lektur szkolnych, możemy mieć w jednym małym urządzeniu ważącym tyle co książka.

Słowniki i encyklopedie. Wydawnictwa referencyjne są dziś niezbędnym uzupełnieniem rozmaitych lektur – jeśli nie znasz znaczenia jakiegoś terminu, możesz w trakcie czytania uruchomić encyklopedię czy dwujęzyczny słownik i błyskawicznie sprawdzić znaczenie.

Uniwersalność treści. Choć to książki są najczęściej czytane przez posiadaczy elektronicznych czytników, w niektórych możemy także abonować prasę – nowe wydanie ulubionego dziennika czy tygodnika, które pobierzemy rano od dostawcy, nie różni się przecież technicznie od e-książki.

Ergonomia. Jeśli kiedykolwiek miałeś problemy z odczytaniem drobnego druku w książce czy gazecie, to zapewniam, że kłopot zniknie w czytniku – po prostu, w razie potrzeby, powiększysz czcionkę na ekranie do żądanej wielkości. A jeśli trzeba, każesz urządzeniu odczytać treść za pomocą wbudowanego syntetyzatora głosu – czyż to nie wspaniałe rozwiązanie dla ociemniałych i niedowidzących, którym tak brakuje szerokiej oferty książek?

Wkraczamy w nowy, wspaniały świat, dzięki któremu dotrzemy do potrzebnej informacji szybciej, łatwiej i taniej. Czytnik ebooków nie budzi oczywiście u bibliofila takich emocji, jak widok półki zapełnionej książkami czy zapach papieru i farby drukarskiej, ale gdy położyć na szalach wagi zalety tradycyjnej książki i jej elektronicznej wersji, wynik będzie jednoznaczny i oczywisty. Nasze pokolenia będą musiały przyzwyczaić się do nowego świata, ale dla następnych będzie on już oczywistością.

Paweł Wimmer