Eugeniusz Rosner: Krajobrazy. Tam, gdzie można i gdzie nie można

W ostatnich latach miałem okazję zwiedzić kawał naszej Ojczyzny, także tej powiatowej. Po ostatniej mojej eskapadzie męczy mnie pewna refleksja. Otóż niemal wszędzie widoczne są kontrasty. Szczególnie między centrami dużych miast a peryferyjnymi dzielnicami. Między zadbanymi miasteczkami a okolicznymi wioskami, chociaż i te powoli odżywają. Są też takie okolice, które zamierają. Przyczyn jest wiele: brak dobrych gospodarzy gmin, bieda, brak pracy, pozostawienie mieszkańców własnemu losowi na nie swoim (obszary po słynnych PGR-ach), itp. I taki obraz jest charakterystyczny dla większości Polski, nawet słynącej z gospodarności Wielkopolski.

Jednak najbardziej przerażający jest obraz Górnego Śląska (nie mylić  z obszarem administracyjnym

 województwa śląskiego). Otóż centrum Katowic przebudowywane jest na miarę naszego wieku. Obrzeża zaniedbane. Bardzo zaniedbane są okoliczne miasta - od Mysłowic i Sosnowca po Gliwice. I wygląda to tak jakby nie było w nich gospodarzy. Efekty szkód górniczych, tych nowych i tych sprzed lat, nie są usuwane. Dzielnice mieszkaniowe marnieją w oczach. Całość nie grzeszy czystością. Są jednak wyjątki. To stare dzielnice, w których mieszkają „autochtoni”. Chociaż ubogo, to czysto. Ale to nieliczne wyjątki.

Zaszokowany jestem rozwojem Galicji i Podbeskidziem. Dodatnio. Podbeskidzie już  od wielu lat rozwijało się i teraz jest piękne, nawet w przysiółkach odrestaurowane drewniane chaty dumnie wiszą na stokach gór. Natomiast jeszcze niedawno zaniedbane okolice Rzeszowa, Gorlic i Biecza teraz są coraz ładniejsze. Gospodarstwa zadbane, budynki nawet stare są odnawiane i czyste. A w małym miasteczku Kolbuszowa, gdzie się zatrzymałem, sami mieszkańcy odnawiają i dbają o wszelkie nawet najdrobniejsze znaki historii. Dla wspólnego dobra. Na każdym kroku czuje się życzliwość. Są skromni, ale skuteczni. Cieszą z każdego, nawet najmniejszego efektu swych działań. Jako obserwator mogę stwierdzić, że to przykład funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego. Bez udziału jakiejkolwiek partii czy związków zawodowych. 

Z opisanych przykładów, Górnego Śląska i Galicji oraz Podbeskidzia, wynika – moim skromnym zdaniem – że o takich, różnych krajobrazach decyduje, przede wszystkim, mentalność mieszkańców. Biedna i kiedyś za to wręcz wyśmiewana Galicja stanęła na nogi, chociaż do dziś żyje skromnie. Nadal tu się kilka razy obraca pieniądzem przed jego wydaniem. Nadal mało pracy, a płaca skromna. Troszkę lepiej było i jest na Podbeskidziu, które miało szczęście do dobrych gospodarzy, jeszcze w czasach, kiedy istniało województwo bielskie. Ale i tu, szczególnie, kiedy bardziej ze względów politycznych - mniej ekonomicznych (co się okazało poniewczasie), zlikwidowano przemysł wełniany, a dziesiątki tysięcy ludzi wyrzucono na bruk bez odpraw i jakichkolwiek zabezpieczeń, wydawało się, że dojdzie do tragedii. Jednak, po pierwszym szoku, większość ludzi wzięła swój los w swoje ręce. Powstały setki małych firm. A że mieszkańcy tego regionu również nigdy dużo nie zarabiali, to i te nowe, nieraz jednoosobowe firmy przetrwały do dziś, dlatego że nie liczyły i nie liczą na szybki, duży zysk. I w tych firmach nie ma związków zawodowych. Natomiast na Górny Śląsk ściągano ludzi do kopalni z różnych zakątków Polski, mamiąc ich dużymi zarobkami, niemal darmowymi mieszkaniami i nieosiągalnymi dla innych grup zawodowych „darami socjalnymi”. W ten sposób kilka pokoleń przyzwyczajono jedynie do brania. I tak jest do dziś. To może dlatego tu tak bardzo widoczne są zaniedbania, króluje brud i smród. Bo ludzie ci (lokalna władza i mieszkańcy) czekają, aż ktoś za nich to zrobi. A za wykonaną robotę zapłacą inni, najlepiej obywatele całej Polski. Mentalność tę podtrzymują populistyczne partie i liczne związki zawodowe.

Taki to obecny krajobraz mojej ukochanej Ojczyzny. Może za parę lat ta duża Ojczyzna, składać się będzie z tysięcy Małych Ojczyzn, budowanych przez lokalne społeczeństwa obywatelskie. To marzenie… Jestem pewien, że na przeszkodzie staną im wszelkiej maści politykierzy partyjni i związkowi. Chyba, że ludzie słuchać ich nie będą, zrezygnują z „wygodnego myślenia” i dadzą coś od siebie dla wspólnego dobra, a urzędnikom lokalnym uświadomią ich służebną rolę. Że tak można, dałem przykłady... 

Eugeniusz Rosner