Kamień z Karpat

I. Uczniowie mieli deklarować, kto w ich rodzinie zginął podczas drugiej wojny światowej. Nie wiem, czy to było w jednej szkole, czy też akcja większa, ogólnopolska. Kombatanci w entym pokoleniu. A przecież równie dobrze mógł ów przodek zginąć zgoła nie na barykadzie, a zwyczajnie ustrzelony przypadkiem na ulicy, albo jako skazany przez podziemie szmalcownik. Rozmaicie można to interpretować dzisiaj. „Mamo, zapisz mnie do powstania!" - mówi dziecko na rysunku satyryka. Do tego prowadzi histeria polityki historycznej. 

II. Z rozwagą i mądrością zwierza się Karol Modzelewski w obszernym wywiadzie pod znamiennym tytułem „Historia, czy rzeczywistość" („Tygodnik Powszechny" nr 43 25.10 br., rozm. Anna Matega). Kończy słowami: „Historia, »nauczycielka życia«, może nam poopowiadać różne śmieszne albo pouczające historyjki, ale recepty na życie piszmy sobie sami". Sami w sobie nosimy nasz świat, jego widzenie. Znaczną część JA zbudował nasz kod genetyczny w zmaganiach z otaczającą rzeczywistością. Sami dokonujemy wyborów, w tym tkwi istota człowieczeństwa.

III. Do książki Herty Mueller sięgnęłam po raz pierwszy w roku 2004, gdy ukazał się tytuł „Dziś wolałabym siebie nie spotkać" (Wydawnictwo Czarne, Wołowiec, tł. Katarzyna Leszczyńska). Interesuje mnie krąg pisarzy niemieckich pochodzących z Banatu i Transylwanii, gdzie spędziłam kilka lat rumuńskiego dzieciństwa. Już tytuł nieco odstraszył. I rzeczywiście! Nie mogę się nijak spotkać z widzeniem świata aktualnej noblistki. Rozumiem, to pisarstwo najwyższej rangi, ale nie dla mnie. Kiedy życzyłam sobie, żeby moja nienawiść trwała wiecznie, wstręt ją rozmiękczał. Między powiewem miłości a masą wyrzutów sumienia poddawałam się następnej nienawiści". Cała twórczość pisarki obraca się wokół Securitate z jej brudami, jakby poza tym nie istniał świat. Odnoszę wrażenie, że jestestwo tej kobiety zamknęło się obsesyjnie wokół jednego kręgu, z którego nie chce i nie zamierza wyjść. Glenn Gould grał od pewnego momentu wyłącznie Bacha, to jednak jakaś różnica. „Ale takie dziewczyny jak ty kochają drzewa pomarańczowe, a gdzie kończą, ha, ha, gdzie kończą, w hotelu na godziny" ...). Uparcie szukam przynajmniej odrobiny jasności. Świat nie jest przecież wyłącznie brzydki, obsceniczny, ponury. „Kamień z Karpat mąż przyniósł za mną do furtki w plastikowej torebce. Prawie o nim zapomniałam, a teraz jest tak ważny dla moich orzechów".

IV. Gorliwy polski komentator oburzył się, że gościem honorowym tegorocznych Międzynarodowych Targów Książki we Frankfurcie są Chiny akurat w momencie, gdy niemiecka pisarka otrzymuje nagrodę Nobla za opisanie totalitarnego reżimu!

Joanna Rawik