Michał Leszczyński: Saga o polskim niebieskim laserze - odc. XXVI

Białe diody

Za kilka lat pożegnamy się z żarówkami wymyślonymi przez Edisona. W żarówkach tych drucik wolframowy rozgrzewa się do wysokiej temperatury i emituje światło. Jeżeli używamy żarówki 100 watowej, oznacza to, że pobieramy właśnie tyle mocy z gniazdka elektrycznego. Natomiast światła wydobywa się z takiej żarówki niewiele - 3 do 5 watów. Reszta pobranej energii zamieniana jest na ciepło.

Nieco większą wydajność mają świetlówki i tak zwane żarówki energooszczędne, w których przepływ prądu powoduje luminescencję. Niestety, te emitery te zawierają szkodliwe pierwiastki, jak rtęć, czy kadm, poza tym, ich czas życia nie jest oszałamiający (przy częstych wyłączaniach) - kilkaset godzin, podobnie, jak w przypadku zwykłych żarówek.

Białe diody są najbardziej wydajne i żyć mogą kilkadziesiąt tysięcy godzin. Dlatego za 5 lat, a może za 10, nasze oświetlenie będzie diodowe. Jeszcze trzeba pokonać kilka problemów technologicznych, jeszcze obniżyć cenę kilkukrotnie, i zapomnimy o edisonowych żarówkach. Pytanie, które słyszę od różnych ludzi, jest takie:

DLACZEGO W POLSCE NIE PRODUKUJEMY BIAŁYCH DIOD?

Well..., tak mówią Anglosasi, jak nie wiedzą co powiedzieć. Ja też nie za bardzo wiem... W Polsce nie produkujemy wielu rzeczy. Nie produkujemy procesorów, nie produkujemy ogniw słonecznych, nie produkujemy czerwonych diod laserowych. W zasadzie, prawie nic nie produkujemy z obszaru nowoczesnego przemysłu pólprzewodnikowego (i nie tylko półprzewodnikowego). Dlaczego więc mielibyśmy produkować białe diody?

Ano, bo procesory, ogniwa słoneczne, czerwone diody laserowe, to produkty opracowane na świecie w czasach, gdy my mieliśmy PRL, czyli system, w którym żadne przedsięwzięcie high-tech'owe nie mogło się udać. Białe LED-y (Light Emitting Diodes) pojawiły się w latach dziewięćdziesiątych, kiedy już systemu bolszewickiego nie mieliśmy, i mogliśmy się już rządzić sami.

Wydawałoby się, że skierowanie wysiłku badawczego i technologicznego na te przyrządy powinno być oczywistością. Nasz Dyrektor, profesor Sylwester Porowski, w połowie lat dziewięćdziesiątych przekonywał Ministrów, że mamy unikalną szansę zaistnieć na wielomiliardowym rynku, który dopiero się zaczyna tworzyć. Sytuacje takie, że powstaje całkowicie nowa gałąź technologii o masowych zastosowaniach, zdarzają się bardzo rzadko.

Ministrowie (Gospodarki i Nauki), o dziwo, zrozumieli sens zainwestowania w półprzewodniki azotkowe i obiecali sfinansować Grant Strategiczny ”Rozwój Niebieskiej Optoelektroniki”.

Do naszego Instytutu kilkukrotnie zostali zaproszeni przedstawiciele kilkunastu laboratoriów i firm, które mogłyby uczestniczyć w tym Grancie. Przyznam się, że wyć mi się chciało, jak słuchałem dyskusji i planów na przyszłość.

Wynikało z nich jedno: chcemy kasę na badania, ale bez jakichkolwiek deklaracji produkcyjnych. Było to, oczywiście, inteligentne podejście do sprawy. Nikt nie wierzył, że Prywatni Inwestorzy i Rząd Polski zainwestują kilkaset milionów, a bez tego, to można bawić się w badania i pisanie publikacji w dość marnych czasopismach, a nie w tworzenie technologii białych diod, niebieskich laserów, czy tranzystorów wysokiej mocy.

Nikt w naprawdę dużą kasę nie wierzył, i nikt nie przedstawił rozsądnego biznes-planu na opracowanie komercyjnych przyrządów. Znalazło się zaś trzech, którzy biznes-plan przedstawili, ale daleko im (tym planom) było do tego, aby móc nazwać je rozsądnymi. Tymi Trzema dzielnymi byli: Sylwester Porowski, dyrektor Instytutu Wysokich Ciśnień PAN, deklarujący opracowanie i rozpoczęcie produkcji niebieskich (405 nm) diod laserowych, Zygmunt Łuczyński, dyrektor Instytutu Technologii Materiałów Elektronicznych, deklarujący opracowanie i rozpoczęcie produkcji detektorów ultrafioletu, Adam Antoń, dyrektor firmy Lumel, deklarujący rozpoczęcie produkcji projektorów opartych o diody laserowe.

Dlaczego projekty nie były racjonalne? O tym będzie w następnych częściach Sagi. Chwilę cierpliwości.

Każdy z uczestników miał też zadeklarować, że każda złotówka wydana z budżetu państwa będzie stowarzyszona ze złotówką ze środków prywatnych. Wyobraźmy sobie teraz taką sytuację: kilkanaście laboratoriów ma ochotę na forsę Grantu Strategicznego. Warunek jednak jest taki, że trzeba zdobyć inwestora prywatnego, a także zadeklarować rozpoczęcie produkcji. Tylko trzech wymienionych coś takiego obiecuje. Reszta nie, i Ministerstwo Gospodarki nie ma zamiaru ich finansować.

Frustracja Odrzuconych jest duża, i nie zapomną tego przez wiele lat, uważając, poniekąd słusznie, że deklaracje Trzech są fikcyjne, a Oni za swoją uczciwość zostali ukarani. Rezultat jest taki, że zamiast potrzebnych kilkuset milionów, Rząd przyzna na Grant Strategiczny niecałe 30 milionów złotych na pięć lat. IWC PAN i ITME mają rocznie otrzymać po ponad 2 miliony rocznie, a Lumel około miliona.

Dla prywatnego człowieka to są sumy olbrzymie. W świecie high-tech'owym to są wydatki na przysłowiowe waciki. Dla porównania, w tym roku Samsung wyda około 2 miliardy (nie miliony) dolarów na badania w zakresie pamięci komputerowych.

Największym jednak błędem Grantu było skreślenie z planów niebieskich i białych diod. Nikt nie chciał się tym zająć, a Ministerstwo nie miało pojęcia, jak spowodować, aby w Polsce były produkowane LED-y, o których było wiadomo, że zastąpią tradycyjne żarówki. W innych krajach były firmy (Osram, Philips, Cree, Nichia, i in.), które wyręczały i wyręczają państwo z określania polityki badań naukowych. W Polsce takich firm nie ma, i nie powstaną, jeżeli nie będziemy naprawdę mądrzy. Kto my? My, naukowcy, ministrowie, i... podatnicy.

O Grancie Strategicznym „Rozwój Niebieskiej Optoelektroniki” będą następne trzy części Sagi. Jak ktoś chce coś się wcześniej dowiedzieć, to niech przeczyta artykuł gdzie Autor w dość perfidny sposób dezawuuje wszystko to, co zrobiliśmy w ramach tego Grantu.

Michał Leszczyński