Panie Gorbaczow, zburz pan ten mur

Lech Wałęsa nie miał nic przeciw temu, że padł mur berliński, lecz nie ukrywał złości, że to się stało akurat wtedy, kiedy odbywał on swą triumfalna podróż do Kanady i USA. Poczuł się wyraźnie zagrożony tym, że przestanie się znajdować w centrum zainteresowania. Obsługiwałem tę wizytę z ramienia ”Gazety Wyborczej”. Tego dnia byliśmy w Ottawie i szykowaliśmy się od przelotu do Waszyngtonu. Na szczęście przyjęcie w USA okazało się tak wspaniałe, że mur odszedł na dalszy plan. A gdy na połączonym posiedzeniu obu Izb Kongresu padło Wałęsowie ”We the people”, wygłoszone wspaniałym głosem Jacka Kalabińskiego, pomyślałem, że już nic wspanialszego w życiu nasz Lech nie przeżyje.  

Ale ma być o murze, a  nie o nim. Mur i Wałęsa, czy szerzej: Solidarność, Polska, lata 1980 i 1989, to elementy historii europejskiej ściśle ze sobą związane, lecz też konkurujące ze sobą w świadomości powszechnej. Przy czym wydaje się, że jest to konkurencja, którą tylko my odczuwamy. Niemcy nie przejmują się wydarzeniami w Polsce. Owszem, uznają nasze zasługi, ale co mur - to mur. Musimy to zrozumieć i rozumiemy, choć wolelibyśmy, aby nasi sąsiedzi stale nam dziękowali, bo to my - uważamy - umożliwiliśmy upadek muru. 

Pamiętam go z - chyba - 1973 roku. Pracowałem przez rok w miesięczniku zajmującym się Polonią i pojechałem aby napisać coś o Polakach w Berlinie zachodnim i w RFN. W Berlinie spędziłem tydzień, mieszkając we wschodnim, w reprezentacyjnym Stadthotel Berlin i codziennie jeżdżąc do zachodniego. (Dla przypomnienia; ceny w obu republikach były mniej więcej takie same, ale jedna Bundesmarka wymieniała się na 4-5 marek enerdowskich) Piechotą dochodziłem na dworzec S-bahn przy Friedrichstrasse. Ze mną udawały się tłumy emerytów, którym już pozwalano jeździć na zachód, w nadziei, że może zostaną i odciążą system emerytalny NRD. Dokumenty sprawdzano wielokrotnie i  za  każdym razem bardzo dokładnie. Przechodziło się przez halę, w której barierki stanowiły długi labirynt do przejścia. Po to, by nikt nie przebiegł tej hali szybko, utrudniając celowanie licznym mundurowym z automatami. Peron, też obstawiony przez mundurowych, znajdował się pod oszklonym dachem. Pod nim, na poprzecznych pomostach, również stali z automatami. 

Pociąg jechał między wysokimi murami. Nad nim widać było zaślepione okna starych podwórek. Przed Szprewą znajdował się oczyszczony z zabudowy pas, a na nim zasieki, kozły przeciwczołgowe, bunkry. A zaraz za rzeką pociąg stawał na pierwszej zachodniej stacyjce, gdzie nie było nawet kulawego policjanta. 

Raz, z ciekawości, przeszedłem pieszo przez osławiony checkpoint Charlie. Od wschodu orgia bezpieczeństwa. Po zachodniej stronie samochody, parkujące pod samym murem. 

Podobno w NRD sprawdzano kto jak ma ustawiona antenę telewizyjną. Ale w Berlinie odbierano zachodnie stacje bez problemu. Przypuszczałem, ze reklamy podróży po całym świecie musiały być najbardziej destrukcyjne dla ludzi, którym wolno było jeździć wyłącznie po  naszym obozie. A może reklamy samochodów, kiedy w NRD czekało się latami na zakup trabanta,  nie mówiąc już o wartburgu.  

W Polsce system padał w ciągu wielu miesięcy. Od lutego 1989 roku, kiedy zebrał się Okrągły Stół, do zaprzysiężenia rządu Mazowieckiego we wrześniu. A i wtedy jeszcze nie wszyscy zdali sobie sprawę, że już jesteśmy w innym ustroju. W Niemczech system pieprznął, wraz z murem, właściwie w czasie liczonym godzinami. To było owo spektakularne zburzenie Bastylii, które od razu dla wszystkich było oczywiste jako przełom i którego brakowało w Polsce. I dlatego nie ma się co dziwić, że w przeciwieństwie do Polski, Niemcy mogą się skupić na jednej przełomowej dacie. 

Ale nie tylko Niemcy. Podzielone Niemcy, podzielony Berlin, to był centralny punkt zapalny zimnej wojny. A mur stanowił dla całego świata symbol podziału. Ich bin ein Berliner - Kennedy'ego. Panie Gorbaczow, zburz pan ten mur - Reagana. 

To prawda, że potępieńcze spory liderów Solidarności o przeszłość i teraźniejszość sprawiły, żeśmy sobie sami zapaskudzili obraz naszego udziału w obalaniu komunizmu. I nieco zniechęcili świat do uznawania  naszej chwały. Tym bardziej, że ma on do dyspozycji bezdyskusyjną rocznicę obalenia  muru. Ale też, patrząc spokojnie i obiektywnie, trzeba uznać, że mur przez rolę, którą odgrywał lepiej się nadaje do świętowania i nie ma się co obrażać, ani ośmieszać zgłaszaniem pretensji i  żalów. 

Ernest Skalski