"Rzepa" bez Fikusa

Po żonie, Magdzie, również Łukasz i Marta Fikusowie odmówili zgody na dalsze firmowanie nazwiskiem Dariusza Fikusa nagrody przyznawanej co roku przez redakcję "Rzeczpospolitej". Jak stwierdzili we wspólnym oświadczeniu, "od 1996 r (tj. od śmierci Darka Fikusa - SP) do dzisiaj dziennik ewoluował pod kolejnymi właścicielami i redaktorami naczelnymi, a w chwili obecnej z "Fikusową" gazetą nie tylko ma niewiele wspólnego, ale wręcz jest z Jego stylem i światopoglądem w poważnej sprzeczności". 

To bardzo łagodne, wręcz dyplomatyczne sformułowania. Obserwując z zaświatów to, co od 2006 r dzieje się  z "Rzepą" - jego ukochanym dzieckiem, gazetą, którą  w 1989 r tworzył właściwie od nowa - musiał przewracać  się w grobie.  

Jego formuła gazety, tak jak przedstawiał  mi ją wczesną wiosną 1991 r, gdy przyjmował  mnie do pracy, to była gazeta umiarkowanie konserwatywna, liberalna, a jednocześnie jakby stojąca ponad ideologicznymi i partyjnymi wojnami; gazeta, udostępniająca swoje łamy dla różnych racji ideowych i politycznych, ale nie angażująca się w nachalną promocję którejkolwiek z nich. Miała być forum poważnej debaty, a nie zakonem mieczowym, wg. leninowskiej definicji. Chciał, żeby była dziennikiem niezależnym (b. długo "Rzepę" niesłusznie uważano za gazetę rządową) i toczył zaciekłe boje, choćby z urzędnikami gabinetu Olszewskiego, który za wszelką cenę chciał ją sobie podporządkować... 

Po śmierci Fikusa kolejni jego następcy - Piotr Aleksandrowicz, Maciej Łukasiewicz i Grzegorz Gauden - zmieniali gazetę i jej szatę graficzną, szukali dla niej nowej formuły - ale pozostawali wierni podstawowemu przykazaniu Darka: nigdy nie będzie to gazeta rządowa, ani partyjna. Na tym budowali prestiż i pozycję "Rzepy" na rynku. Dodam: skutecznie, skoro gazeta awansowała za ich czasów do grona najbardziej opiniotwórczych mediów... 

Skończyło się to jesienią  2006 r, gdy PiS (po TVP i PR), dokonał kolejnego skoku. Tym razem na "Rzepę". Wykorzystano moment, gdy norweska "Orkla" sprzedawała swoje udziały w "Presspublice" brytyjskiemu funduszowi inwestycyjnemu Mecom. Jednego dnia zmieniono skład władz w PW "Rzeczpospolita", reprezentującym w "Presspublice" polskiego udziałowca, tj. Skarb Państwa, a jednocześnie dogadano się z nowym wspólnikiem - pytanie, za jakie frukta - warunki oddania redakcji "Rzepy" pod pełną kontrolę ideologicznych komisarzy PiSu i IV RP.  

Pod pretekstem cięcia kosztów, z "Rzeczpospolitej" zwolniono w krótkim czasie kilkudziesięciu dziennikarzy. Wyrzucono m.in. Janka Skórzyńskiego, Bogumiła Lufta, Janka Ordyńskiego, Szymona Hołownię i Elę Sawicką. Niżej podpisanego - również. Na miejsce zwolnionych, (a także tych, którzy widząc co się dzieje, sami odeszli), natychmiast przyjęto swoich, zaufanych i ideologicznie sprawdzonych. W rezultacie, z dnia na dzień, „twarzami" gazety stali się prawdziwi bojownicy nieprzejednanej pisowskiej prawicy, zapyziałej i fanatycznej: Piotr Semka, Rafał Ziemkiewicz, Marek Magierowski i Joanna Lichocka, a z czasem dołączył do nich Piotr Gabryel. Ludzie, którzy - owszem - niekiedy publikowali na jej łamach, ale do fikusowej "Rzepy" pasowali jak pięść do nosa.  

A wszystko to pod przewodem Pawła Lisickiego, niespełnionego filozofa prawicy, który w swoim czasie dowodził,  że w imię najwyższego dobra można czynić wszelkie zło, (ale pod warunkiem, że to on decyduje, co jest tym dobrem najwyższym). No, i jego głównego komisarza ideologicznego - naczelnego inkwizytora i lustratora IV RP - Bronisława Wildsteina. Obaj do dziś pewnie święcie wierzą, że to oni posłużyli się PiSem, aby przejąć rząd dusz w Polsce, choć byli jedynie (i są do dzisiaj) jego "żołnierzami"...  

To oni rozłożyli gazetę Fikusa, lokując jego "Rzeczpospolitą" w jednej sojuszniczej grupie z "Naszym Dziennikiem" i "Gazetą Polską". To oni też spowodowali, że współpracy z gazetą odmówili m.in. Władysław Bartoszewski, który w swoim czasie miał odwagę publicznie powiedzieć, że z tą "Rzepą" i z tymi Panami nie chce mieć nic wspólnego, a także Andrzej Wajda, prof. Edmund Wnuk-Lipiński i Jerzy Pomianowski (który na znak protestu odmówił dalszego udziału w kapitule przyznającej Nagrodę im. Jerzego Giedroycia). Stefan Bratkowski się po prostu nie zmieścił. I wielu, wielu innych... 

Co najważniejsze, "Rzepa" – ideowo lokowana gdzieś tak między wspomnianymi już "Naszym Dziennikiem" i "Gazetą Polską" - zaczęła tracić również czytelników. Być może szefów "Mecomu" przekonano, że tylko nadanie gazecie bardziej wyrazistego, ideologicznego i prawicowego kształtu pozwoli przysporzyć jej czytelników. Ale jeśli tak było i rzeczywiście uwierzyli oni w te obietnice, to byli naiwni. Bo to nieprawda, że przyczyną obecnych kłopotów "Rzepy" jest kryzys mediów drukowanych. Jazda w dół zaczęła się nieomal następnego dnia po objęciu rządów przez pisowskich komisarzy i jak do tej pory nigdy, choćby na krótko, nie udało się odbudować tego, co stracono po czystce z 2006 r . 

Oto kilka danych. Jesienią 2006 r. sprzedaż gazety wynosiła 180 - 200 tys. Obecnie jest to już  tylko niewiele ponad 140 tys. A jak podaje portal Wirtualnemedia.pl - jeszcze mniej. W czerwcu, po odliczeniu sztucznie "podkręcanej" sprzedaży (poniżej wartości, byle tylko utrzymać nakład, bo inaczej trzeba obniżyć stawki reklamowe) – wielkość sprzedaży wynosiła niespełna 115 tys. egzemplarzy i była o 15 proc mniejsza niż w tym samym miesiącu 2008 r. Jeśli wziąć pod uwagę, że ok. 100 tys. egz. "Rzepy" - przez inercję – abonują w prenumeracie różne biura i urzędy, okaże się, że tzw. sprzedaż kioskowa jest śmiesznie mała. Właściwie kompromitująca dla gazety, uważającej się za opiniotwórczą. Mówiąc krótko: grozi jej, że zniknie z naszego rynku... 

Dlatego pochwalam decyzję rodziny Darka Fikusa i mam nadzieję, że podobnie postąpią również  spadkobiercy Jerzego Giedroycia. Bo ich sytuacja jest identyczna. Z Giedroyciem dzisiejsza "IV Rzeczpospolita" Lisickiego i towarzyszy ma równie mało wspólnego, jak i z Fikusem. Pretensje mam natomiast do ministra Grada, że chociaż kierowany przez niego resort jest w 49 proc. współwłaścicielem "Rzepy" (i jest to pakiet blokujący, gdyż zgodnie z umową spółki wszystkie najważniejsze decyzje wymagają większości 80 proc. głosów), to do dziś - tak, jak i w przypadku TVP oraz PR - nie potrafił nic zrobić, aby przywrócić elementarny porządek. Wybrał drogę prywatyzacji, ale i to skończyło się fiaskiem. Liczył na wielkie wpływy, ale okazuje się, że wystawia na sprzedaż masę upadłościową i kolejni inwestorzy, po zapoznaniu się z kondycją spółki, albo sami rezygnowali z projektu, albo proponowali cenę poniżej oczekiwań. Coś gorszego, co mógłby on jeszcze zrobić, to uwłaszczyć ekipę, którą rządzi dziś gazetą. I ona po cichu pewnie na to liczy. 

Sławomir Popowski