Wszystko możliwe

Felieton to rzecz półprywatna. Wracam do pisania go niemal z tremą. Nie byłem w końcu felietonistą. Byłem kolejno reporterem, publicystą, popularyzatorem nauki i techniki, redaktorem „Życia i Nowoczesności”, autorem scenariuszy do serialu „Najdłuższej wojny nowoczesnej Europy”, potem czas dłuższy świadkiem i nawet uczestnikiem historii, autorem nielegalnej, samopowielającej się „Gazety Dźwiękowej”, wreszcie – jako prawnik z zamiłowaniami historycznymi - pisarzem historycznym. Uszedłszy z życia publicznego, które już u początku wolnej Polski zapowiadało się na grę zawiści i nielojalności, wróciwszy do zawodu, pisałem felietony. Przez kilkanaście lat. Pisałem jako publicysta, rzec można, ścieśniany, najpierw do 4800 znaków co tydzień, potem do 4200, wreszcie do zera, aż odzyskałem 4500 znaków w innej cenionej gazecie, by stracić je całkowicie po 12 latach. Nie krzywduję sobie. Potrafiłem zabierać głos, swoim głosem, kiedy nie było wolno. Potrafię i teraz. A nie zapomniałem, co i jak było. Pamiętam, jak to Jan Strzelecki, senior autentycznej lewicy polskiej, uosobienie szlachetności (zamordowany przez podstawionych sprawców), zachwycał się Andrzejem Gwiazdą, przyszłą gwiazdą odrodzenia autentycznego socjalizmu, i nie pomylę tamtego Gwiazdy z dzisiejszym o rozżartej nienawiścią twarzy; nie pomylę też dawnego, mądrego Gwiazdy z bystrzejszym jednak i szybciej reagującym przy stole Sierpnia 1980 Wałęsą, którego Mieczysław Jagielski zapamiętał jako najtrudniejszego partnera rozmów.

Obrzydliwe jest dla mnie topienie ludzi w papierach bezpieki; robią to ludzie, którzy nie mają o niej pojęcia, na dobitek – ludzie złej wiary i złej woli. Ktoś, kto nie był jeszcze kimś, aż do połowy lat 70. nie mógł praktycznie odmówić rozmowy z bezpieczniakiem. Nie musieli się tak nachodzeni ludzie aż bać, to nie była kwestia bohaterstwa, tylko rozsądku; bezpieka, o czym się dziś zapomina, miała wiele sposobów, by człowiekowi zaszkodzić, „zrobić mu koło pióra”, a szachy uczą, że groźba jest silniejsza niż wykonanie. Kto już miał jakoweś doświadczenie, radził takiemu nagabywanemu, by mówił z głupia frant, że właśnie poradził się żony albo kolegów, co znaczyło, że wszyscy już wiedzą. Bezpieczniak, jak dziś wiemy, po rozmowie (albo i od razu) notował, co usłyszał, i to pozostawało w papierach delikwenta. Albo i z podpisem, że nie powie on nic o tych rozmowach, albo że będzie do dyspozycji, zobowiązany więc do „współpracy”. „Prowadzący” już za takiego „współpracownika” brał pieniądze, ale to byli żadni konfidenci, i albo się sami, nabrawszy doświadczenia, odżegnywali od kontaktów, albo z nich bezpieka rezygnowała po iluś tam rozmowach. I któż by miał pretensję do tego z Kaczyńskich, który coś tam podpisał, żeby uchronić się przed internowaniem? Drugiego nawet nie chcieli zamknąć…

Bezpieka wiedziała o Wałęsie jako przywódcy strajku 1970 – co wyraźnie, jak teraz wiemy, w jej papierach odnotowano. Nie zatrudniono potem rzekomego konfidenta w stoczni i dwaj oszczercy milczą o tym, jak do każdego pracodawcy, który zatrudnił Wałęsę, przychodził po jakimś czasie oficer z „radą”, by Wałęsę zwolnił. Moi młodsi koledzy po fachu poszli tropem tych zatrudnień po roku 1980, właściciel warsztatu samochodowego nie mógł się Wałęsy nachwalić jako pracownika – „panie, przy nim każda robota szła, on miał złote ręce, a ludzie przy nim też inaczej robili, chciało im się”. Tymi „złotymi rękami” Wałęsa zmajstrował sobie z różnych odpadów samochód i chwalił się, że jest jedynym bezrobotnym w Polsce, który jeździ własnym samochodem. Pamiętam, jak czekaliśmy z Wałęsą na pierwsze jego spotkanie ze Stanisławem Kanią, które negocjowałem jako prezes SDP; wyciągnąłem Wałęsę na rozmowę o zarządzaniu stocznią, ileż mądrych uwag poczynił wtedy, z jakimże zmysłem obserwacyjnym! Powiedział przy okazji, że jako cukrzyk, z wybuchowością cukrzyka, musi mocno się pilnować, ale mu to przychodzi łatwiej, bo jest człowiekiem pogodnym… I mogli go potem skokietować, kupić, wystraszyć, rozwydrzyć jak udało się z dzielnym początkowo Jasiem K., przywódcą rolników, autorem słynnego wtedy powiedzenia, że partia próbuje wcisnąć to, co się rozlało, z powrotem do butelki. Z Wałęsą się nie udało.

„Radykałów” mieliśmy nie za narwańców, lecz po prostu za prowokatorów. Warto sprawdzić, jakie pochwały wystawiała bezpieka w swych papierach Macierewiczowi, pierwotnie wyznawcy Che Guevary, za rozbijanie KOR-u, czy też Solidarności Walczącej za rozbijanie Solidarności. Pamiętam faceta z Sopotu, który przyjechał do mnie w stanie wojennym o radę, bo już mają broń i tylko nie wiedzą, od czego zacząć. Powiedziałem mu, że bezpieka tylko marzy o takich jak on, by uzasadniali jej istnienie. Kiedy mój nieżyjący już przyjaciel zdziwił się w latach 70., że jego przynależność do tajnego grupy niepodległościowej nie jest tajemnicą, odparłem, że pół miasta ją zna, a w ich gronie na pewno jest jakiś agent. I był.

Jeśli pan Kownacki z Orlenu nie odradził prezydentowi PiS-u nowej, niemądrej obrazy kilkunastu spośród najzacniejszych ludzi Krakowa, więc nowej wojny z inteligencją, to chyba nie jest nabytkiem aż tak cennym. Chyba, że to agent rywali. Wszystko tu możliwe.

Stefan Bratkowski