Stefan Bratkowski: Odszedł geniusz…

Zmarł – Jacek Karpiński. W świecie komputerowym postać legendarna. Konstruktor pierwszego mini-komputera, znanego jako K-202. K-202 wyprzedzał  swoją organizacją logiczną pierwsze zachodnie mini-komputery PDP o jakieś półtora roku i więcej, a górował niemal pełnym oprogramowaniem (do współpracy z Karpińskim zbiegła się w dwa tygodnie cała czołówka programistów polskich).

Jako chłopak – oficer Wielkiej Dywersji, jeszcze przed Powstaniem Warszawskim; wyszedł  z wojny kulejącym inwalidą, z poszarpaną ręką. Jako młody konstruktor – jeden z sześciu zaproszonych z Europy do USA w roku 1961 czołowych konstruktorów komputerowych, których uważano za wyprzedzających Amerykę. Mógł tam zostać. Otworzyłyby się przed nim wszelkie możliwości rozwoju. Wrócił – z przywiązania do Kraju. Tu zablokowano mu wszystko i gdyby nie opieka prof. Jerzego Pniewskiego, piwnica w Instytucie Fizyki na Hożej i minimum pieniędzy na materiały, nie powstałby KAR-65, znakomity komputer na lampach elektronowych, pracujący z szybkością pierwszych komputerów na układach scalonych. Po roku 1970 nowe kierownictwo PZPR chciało się wykazać, Karpiński dostał szansę stworzenia własnego zakładu produkcyjnego i realizacji projektu pierwszego mini-komputera na układach scalonych. K-202 powstał w tempie zgoła nieprawdopodobnym. Człowiek z centralnego aparatu partyjnego, z Wydziału Przemysłu KC PZPR, tłumaczył mi, że takiego komputeranie ma – w czasie kiedy pracowało już po różnych punktach Warszawy 50 jednostek centralnych K-202 ze wszystkimi peryferiami; proponowałem więc, żeby zabrał się ze mną i popracował przy jednym z nich, o ile potrafi. Usłyszałem, powtórzone z naciskiem słowa – „mówię wam, że takiego komputera nie ma”. Bo i nie miało być. Być może, gdyby niszczyciele zorientowali się wcześniej w pracy zespołu Karpińskiego, gdyby im coś mówiły nazwiska czołowych programistów klasy Andrzeja Ziemkiewicza i Elżbiety Jezierskiej, zniszczyliby to dzieło wcześniej. Nazwisko Karpińskiego przetrwałoby tylko jako symbol dewastacji intelektualnych i moralnych w minionym reżimie.

Takimi jak On ofiarami systemu nie zajmuje się żadna historia, a znaliśmy z kolegami dobrze kilku, żeby nie powiedzieć kilkunastu zmarnowanych, albo wprost  wykończonych – wielkich techników, konstruktorów, inżynierów, naukowców, od konstruktora pras hydraulicznych czy konstruktora ciągnika po odkrywcę polskiej miedzi (ten ostatni, dr Jan Wyżykowski, zmarły na serce w 1974 r., doczekał się przynajmniej miejsca w nowej encyklopedii). Pracujące już K-202 przynajmniej mogły poświadczyć, co zniszczono. Karpińskiemu nie pozwolono w roku 1973 wyjechać na Zachód, a czekali nań w Anglii partnerzy, gotowi produkować K-202, licząc na wyprzedzenie w stosunku do konstrukcji amerykańskich. Odebrano Jackowi zakład, odebrano nawet wkładkę do dowodu osobistego, by nie mógł wyjechać na Węgry i pomóc tam węgierskim kolegom po fachu.

Karpiński z przyrodzoną  pogodą ducha przeniósł się w Olsztyńskie i zajął się demonstracyjnie hodowlą… świń. Jak powiadał – żeby mieć do czynienia z przyzwoitymi świniami.

Jego prognozy światowego nieprawdopodobnego rozwoju komputerów publikowaliśmy w „Życiu i Nowoczesności” w pierwszych latach 70., zapowiadały istny skok w tym rozwoju w ciągu lat 70-tych. Opisywały wszystko, co dziś oglądamy i z czego świat korzysta. I rzeczywiście poszło to tak szybko, że po roku 1980, kiedy dzięki Solidarności już mógł wyjechać, nie było szans pościgu... Po roku 1990, w wolnej Polsce, Karpiński znalazł jednak niszę, w której mógł jeszcze wyprzedzić świat – czytnik pisma ręcznego. Zaprojektował go, skonstruował, znalazła się mała fabryka, gotowa to produkować. Konstrukcja znowuż wyprzedzała świat, lekko licząc, o półtora roku. I w chwili, gdy gotowa była już seria informacyjna, bank BRE, kredytujący to przedsięwzięcie, cofnął w poszukiwaniu płynności kredyt – nie wiedząc nawet, co niszczy, i jakie pieniądze mógłby zrobić na rozwoju tej inicjatywy. Zlicytowano konstruktora i zniszczono fabrykę. Karpiński stracił nawet swój dom… Bank BRE dorównał Zjednoczeniu Mera, którego rękami soc-aparat władzy zniszczył Karpińskiego w roku 1973. Gospodarka rynkowa nie chroni przed idiotami i niekompetencją banków.

Może nie powinienem przy okazji śmierci wielkiego konstruktora, geniusza komputerowego, opowiadać  o tym, jak się życie z Nim obeszło. Dodam więc tylko, że Jacek nigdy nie tracił humoru. Uważał, że jeśli wyszedł żywy z tego, co Mu się zdarzyło podczas wojny, nic gorszego stać się już nie może. Zawiść ludzką, która Go prześladowała, znajdował mniej ważką od przyjaźni, którymi się cieszył. Był zresztą synem niezwykłego małżeństwa – ojciec,  konstruktor lotniczy, znakomity alpinista, zginął pod lawiną w Himalajach, matka, dr Czarnocka, znakomita narciarka, miała, jak uradzili z ojcem, urodzić Jacka na Mont Blanc, urodziła Go pod Mont Blanc, stąd jako miejsce urodzenia odnotowano Jackowi oficjalnie – Turyn. Jego brat też zginął w górach. Jacek po swoich przejściach uważał swe życie za prezent od losu.

Odszedł nie tylko geniusz konstrukcji komputerowych, ale i człowiek niezwykły, o fantastycznych możliwościach i nieprzeciętnej dzielności. Niestety, świadom, ile nie dano mu zrobić…

Stefan Bratkowski